Mesane Kanseri

Mesane kanseri, böbreklerden süzülen idrarın vücuttan atılmadan önce biriktiği esnek torba yapısındaki idrar kesesinin (mesane) iç yüzeyini döşeyen hücrelerin kontrolsüz ve anormal bir şekilde çoğalarak kötü huylu tümörler oluşturmasıdır. Ürolojik hastalıklar içerisinde oldukça sık karşılaştığımız bu tablo koruyucu hücrelerin doğal genetik şifresinin bozulmasıyla karmaşık bir yapısal değişim şeklinde başlar. İdrar kesesinin bariyer görevi gören bu en iç tabakasında filizlenen kontrolsüz büyüme, erken aşamada fark edildiğinde modern tıp yöntemleriyle son derece yüz güldürücü şekilde yönetilebilen bir sağlık sorunudur. Vücudun bu önemli boşaltım organında meydana gelen hücresel değişimlerin doğasını kavramak, başarılı bir iyileşme sürecinin ilk adımıdır.

Mesane Kanseri Vücudumuzda Nasıl Başlar?

Mesane, böbreklerden süzülen idrarın vücuttan dışarı atılmadan önce biriktiği, esnek kaslardan oluşan ve depo görevi gören bir organdır. Bu kesenin iç yüzeyini idrarın yakıcı ve tahriş edici etkilerinden koruyan özel bir hücre katmanı kaplar. Sorun genellikle tam da bu koruyucu iç tabakada başlar. İdrardaki zararlı maddelerin uzun yıllar boyunca bu hücrelerle temas etmesi, hücrelerin doğal yapısını ve genetiğini bozar. Hasar alan hücreler artık normal şekilde çalışmayı bırakır ve kontrolsüzce bölünerek çoğalmaya başlar. Vücudun savunma mekanizmalarından bir şekilde kaçmayı başaran bu hatalı hücreler birleşerek tümör adı verilen kitleleri oluşturur. İlk başlarda mesanenin sadece iç yüzeyinde, küçük bir karnabahar görünümünde büyüyen bu kitleler, zamanında müdahale edilmezse mesanenin daha derinlerindeki kas dokularına doğru kök salar. İlerleyen dönemlerde ise lenf damarları veya kan yoluyla vücudun bambaşka bölgelerine yayılma riski taşır. Hücrelerdeki bu bozulma sürecini anlamak, hastalığın hangi aşamada olduğunu kavramak açısından büyük önem taşır.

Mesanenin yapısında bulunan temel katmanlar şunlardır:

• Ürotelyum
• Lamina propria
• Detrusor
• Perivezikal yağ dokusu

Türkiye’de Mesane Kanseri Görülme Sıklığı Ne Durumdadır?

Ülkemizdeki sağlık verilerine bakıldığında bu hastalığın cinsiyetler arasında çok belirgin bir farklılık gösterdiği hemen göze çarpar. Erkeklerde prostat hastalıklarından sonra en sık karşılaşılan ikinci ürolojik sorun olarak öne çıkar. Yıllar içindeki değişim incelendiğinde, hastalığın görülme oranının giderek arttığı saptanmıştır. Özellikle 1990’lı yıllardan bu yana erkeklerdeki artış hızlanmış ve rakamlar neredeyse iki katına ulaşmış durumdadır. Kadınlarda bu rakamlar erkeklere kıyasla daha düşük görünse de tütün ürünlerinin kadınlar arasında yaygınlaşmasıyla birlikte vaka sayılarında yukarı doğru bir ivme gözlenmektedir.

Yaşanılan coğrafyanın ve şehrin de hastalık üzerinde etkisi büyüktür. Sanayileşmenin yoğun olduğu, tarımda kimyasal ilaçların sık kullanıldığı veya tütün tüketiminin geleneksel olarak yüksek olduğu bölgelerde rakamlar değişkenlik gösterir. Antalya, Eskişehir ve Trabzon gibi illerde yüksek oranlar görülürken, Bursa gibi şehirlerde bu oranlar biraz daha aşağı inmektedir. Hastalığın teşhis edildiği evre sağkalım üzerinde belirleyicidir. Kadınlar genellikle belirtileri daha geç fark edip ileri evrede sağlık kuruluşuna başvursalar da genel iyileşme oranları ve tedaviye verdikleri yanıt erkeklerle büyük oranda benzerlik göstermektedir.

Mesane Kanseri İçin En Önemli Risk Faktörleri Nelerdir?

Hastalığın ortaya çıkmasında açık ara en büyük etken tütün ürünleridir. Sigara içen birinin bu hastalığa yakalanma ihtimali, hiç içmeyen birine göre yaklaşık üç kat daha fazladır. Solunan dumanın içindeki binlerce zehirli madde kana karışır ve böbrekler tarafından süzülerek idrara geçer. Bu zehirli idrar saatlerce mesanede beklerken iç yüzeyi adeta kimyasal bir banyoya maruz bırakır. Temas süresi ne kadar uzarsa, hücrelerin kanserleşme ihtimali de o oranda artar. Ancak sigaranın bırakılmasıyla birlikte bu risk hızla düşüşe geçer. İlk birkaç yıl içinde risk gözle görülür şekilde azalırken, uzun yıllar içilmediğinde hastalık ihtimali büyük ölçüde ortadan kalkar.

Bunun dışında mesleki olarak bazı kimyasallara maruz kalmak da ciddi bir tehlike yaratır. Boya, tekstil, deri ve kauçuk sanayisinde kullanılan kimyasal maddeler ve aromatik aminler yıllar sonra hastalığa yol açabilmektedir. Gün içinde yetersiz su içmek de idrarın mesanede bekleme süresini uzattığı için dolaylı bir risktir. Bol su tüketmek, idrar çıkışını hızlandırıp mesaneyi sürekli yıkayarak koruyucu bir etki sağlar.

Hastalığın gelişiminde rol oynayan başlıca risk faktörleri şunlardır:

• Tütün kullanımı
• Endüstriyel kimyasallar
• Kronik mesane enfeksiyonları
• Tedavi edilmemiş mesane taşları
• Yetersiz sıvı tüketimi

Mesane Kanseri Hangi Belirtilerle Kendini Gösterir?

Hastalık çoğunlukla ilk başlarda sinsi ilerler ve pek bir rahatsızlık hissi yaratmaz. Ancak hastaları en çok paniğe sevk eden ve sağlık kuruluşuna getiren ilk belirti, idrarda kan görülmesidir. Tıbbi adıyla ağrısız makroskopik hematüri denilen bu durum vakaların büyük çoğunluğunda ilk işarettir. İdrarın rengi açık bir pembeden pas rengine veya koyu, pıhtılı bir kırmızıya kadar değişebilir. En yanıltıcı olan kısım ise bu kanamanın bazen sadece bir kere olup haftalarca tekrarlamamasıdır. Bu durum kanamanın geçtiği düşüncesiyle doktora gitmeyi ertelemeye neden olur ki bu da erken teşhis şansını zora sokar.

İdrarda kan görmek elbette her zaman kanser demek değildir. Böbrek taşları, idrar yolu enfeksiyonları veya iyi huylu prostat büyümeleri de benzer şekilde kanamaya yol açabilir. Ancak ağrı sızı olmadan ortaya çıkan pıhtılı bir kanama varsa, durum mutlaka detaylıca araştırılmalıdır. Mesane duvarındaki tahriş arttıkça farklı üriner şikayetler de tabloya eklenebilir.

Hastalığın diğer belirtileri aşağıdaki gibidir:

• Sık idrara çıkma
• İdrar yaparken yanma
• İdrarı tam boşaltamama hissi
• Kasıklarda baskı hissi

Mesane Kanseri Şüphesinde Hangi Testler Yapılır?

Hasta şikayetlerini anlattıktan sonra ayrıntılı bir fiziksel değerlendirme yapılır. Karın bölgesinin elle kontrol edilmesinin yanı sıra pelvik bölgedeki organların durumunu anlamak için özel muayene teknikleri kullanılır. Bu sayede mesane tabanında olası bir kitle olup olmadığı veya tümörün mesane dışına taşıp taşmadığı hakkında klinik ön bilgiler elde edilir. Elle yapılan bu muayene, sonraki adımların planlanması açısından oldukça değerlidir.

Laboratuvar tarafında ilk adım idrar tahlilidir. İdrarda kan hücrelerinin veya bir enfeksiyonun varlığı kontrol edilir. Daha da önemlisi idrar sitolojisi denilen testtir. Mesane duvarından kopup idrara dökülen kanserli hücreler patoloji laboratuvarında mikroskop altında aranır. Bu test, ağaçtan dökülen yapraklara bakarak ağacın türünü anlamaya benzer. Özellikle saldırgan ve hızlı büyüyen kanser hücrelerini yakalamada oldukça başarılıdır. Ancak yavaş seyirli tümörleri bazen gözden kaçırabilir. Bu yüzden teşhis tek başına bu teste bırakılmaz ve mutlaka görüntüleme yöntemleriyle desteklenir.

Tanı sürecinde kullanılan temel incelemeler şunlardır:

• Fizik muayene
• İdrar tahlili
• İdrar sitolojisi
• Ultrasonografi

Sistoskopi Mesane Kanseri Tanısında Nasıl Kullanılır?

Hastalığın kesin varlığını kanıtlamak için başvurulan ve altın standart olarak bilinen yöntem sistoskopidir. Bu işlem ucunda küçük bir kamera ve ışık bulunan ince, uzun bir tıbbi aletle idrar kanalından girilerek mesanenin içinin ekranda canlı olarak incelenmesi esasına dayanır. Rahatsızlık hissini en aza indirmek için idrar kanalına uyuşturucu ve kayganlaştırıcı jeller uygulanır. Bu sayede işlem oldukça rahat ve ağrısız bir şekilde tamamlanabilir.

Günümüzde bu işlem poliklinik şartlarında oldukça pratik bir şekilde yapılabilmektedir. Özellikle kıvrılabilir yapıda olan esnek cihazlar, idrar kanalının doğal kavislerine uyum sağladığı için işlem süresini kısaltır ve konforu artırır. Mesanenin hiçbir köşesinin gözden kaçmaması için farklı açılara sahip lensler kullanılır. Son yıllarda teknolojik gelişmeler sayesinde standart ışığın yanı sıra özel renk dalgaları kullanan görüntüleme teknikleri de sistoskopilere eklenmiştir. Bu yeni nesil ışık sistemleri, normalde gözden kaçabilecek kadar düz ve küçük olan anormal hücre odaklarını farklı bir renkte parlatarak görünür kılar. Böylece mesane duvarındaki en ufak bir şüpheli alan bile yüksek doğrulukla tespit edilip haritalandırılabilir.

Sistoskopi işlemi sırasında faydalanılan teknolojik cihaz ve özellikler şunlardır:

• Fleksibl yapılı aletler
• Rijit optik lensler
• Dar bantlı görüntüleme
• Floresan mavi ışık

MR Çekimi ve VI-RADS Sistemi Mesane Kanseri Evrelemesini Nasıl Etkiler?

Mesane içinde bir kitle tespit edildikten sonra en kritik soru, bu kitlenin sadece yüzeyde mi kaldığı yoksa mesanenin derindeki kas tabakasına kadar ilerleyip ilerlemediğidir. Tedavinin bütün gidişatını bu sorunun yanıtı belirler. Bunun anlaşılması için ameliyattan önce Multiparametrik Manyetik Rezonans görüntüleme teknolojisinden faydalanılır. Çekilen detaylı filmler, özel bir uluslararası puanlama sistemi olan VI-RADS ile değerlendirilir. Bu sistem tıp uzmanlarının aynı dili konuşmasını sağlayarak karmaşayı önler.

Bu sistem, görüntüleri detaylıca inceleyerek tümörün kas dokusuna sızma riskini 1’den 5’e kadar puanlar. Düşük puanlar tümörün kesinlikle yüzeyde olduğunu gösterirken, yüksek puanlar kanserin artık kas dokusunun içine girdiğini, duvar yapısını bozduğunu ve hatta dışarıdaki yağ dokusuna kadar ulaştığını işaret eder. Bu yöntem sayesinde, henüz hiçbir cerrahi müdahale yapılmadan kanserin derinliği hakkında çok yüksek doğrulukta bilgi elde edilir. Bu da hastaya en başından en doğru tedavi stratejisinin sunulmasını, gereksiz işlemlerden kaçınılmasını veya hayati müdahalelerin gecikmeden yapılmasını sağlar.

Yüzeyel Mesane Kanseri İçin TUR-M Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Hastalık tespit edildiğinde vakaların büyük bir kısmı henüz kas tabakasına ulaşmamış, yani yüzeyel evrededir. Bu gruptaki hastalar için hem kesin teşhisi koyan hem de ilk tedaviyi sağlayan işlem kapalı yöntemle yapılan TUR-M ameliyatıdır. Vücutta herhangi bir kesi oluşturulmaz. Anestezi altında idrar kanalından girilerek mesaneye ulaşılır. Özel aletler yardımıyla içerideki tümörlü dokular tabanlarındaki sağlam dokuya kadar tıraşlanarak temizlenir. Çıkarılan bu parçalar, hastalığın cinsini ve evresini belirlemek üzere laboratuvara gönderilir.

İşlemin asıl amacı, içeride gözle görülen hiçbir tümör odağı bırakmamak ve tümörün altındaki kas dokusundan güvenilir bir örnek alarak kanserin kas içine geçmediğini patolojik olarak doğrulamaktır. Bazen ilk ameliyatta alınan parçalarda yeterli kas dokusu görülmezse veya tümörün tipi yüksek riskli bulunursa, birkaç hafta sonra işlemin tekrarlanması gerekebilir. Bu düzeltme ameliyatı geride kalmış olabilecek mikroskobik odakları temizler ve hastalığın gerçek evresinin atlanmasını önler. Çıkarılan tümörün yapısına göre hastanın sonraki tedavi planı netleştirilir.

Modern uygulamalarda kullanılan cerrahi çıkarma teknikleri şunlardır:

• Standart rezeksiyon
• En-blok rezeksiyon
• Lazerle buharlaştırma

Mesane Kanseri Tedavisinde BCG (Verem Aşısı) Nasıl İşe Yarar?

Yüzeyel tümörü temizlenen ancak hastalığın tekrarlama veya daha kötüye gitme riski yüksek bulunan hastalarda koruyucu tedaviler devreye girer. Bu noktada uygulanan en etkili yöntem doğrudan mesane içine verilen ve aslında zayıflatılmış bir verem aşısı olan BCG tedavisidir. Bu aşının amacı kanser hücrelerini doğrudan zehirlemek değildir; tam tersine, mesanenin içinde muazzam bir bağışıklık tepkisi başlatmaktır. Vücudun kendi savunma askerleri bu sayede uyandırılır.

İlaç bir sonda yardımıyla mesaneye verildiğinde, bakteriler iç yüzeye tutunur. Vücudun savunma sistemi bunu bir tehdit algılayarak hızla o bölgeye savaşçı hücrelerini yollar. Ortaya çıkan bu şiddetli bağışıklık savaşı sırasında, ortamda gizlenmeye çalışan mikroskobik kanser hücreleri de bağışıklık sistemi tarafından fark edilip yok edilir. Tedavi genellikle ameliyattan birkaç hafta sonra başlar ve belirli bir takvime göre haftalık seanslar halinde uygulanır. İlacın mesanede belirli bir süre tutulması ve her yere temas etmesi için hastanın hareket etmesi istenir.

BCG tedavisi sonrasında görülebilecek normal ve geçici durumlar şunlardır:

• Sık idrara çıkma
• Hafif idrar yanması
• Yorgunluk hissi
• Hafif ateş

Kasa İlerleyen Mesane Kanseri İçin Radikal Sistektomi Nedir?

Eğer kanser mesane duvarının derinlerindeki kas tabakasına ulaşmışsa veya yüzeyel olduğu halde uygulanan koruyucu tedavilere rağmen sürekli tekrarlayıp ilerliyorsa, artık bölgesel ve kapsamlı bir cerrahi müdahale şarttır. Kasa ilerlemiş mesane kanseri, vücudun diğer bölgelerine hızla sıçrama potansiyeline sahiptir. Bu tehlikeyi ortadan kaldırmak için uygulanan standart operasyona radikal sistektomi adı verilir. Bu cerrahi, pelvik bölgedeki tüm hastalıklı dokuların vücuttan tamamen uzaklaştırılmasını amaçlar ve tıp alanındaki en büyük ameliyatlardan biridir.

Ameliyat sırasında sadece mesane alınmakla kalınmaz; çevresindeki ilgili organlar ve bağ dokuları da temizlenir. Cerrahi başarının en hayati kısmı ise lenf bezlerinin temizlenmesidir. Kanser hücreleri vücuda yayılmak için ilk durak olarak çevredeki lenf yollarını kullanır. Bu yüzden ana damarlar etrafındaki tüm lenf dokuları titizlikle çıkartılır. Bu temizlik ne kadar geniş ve iyi yapılırsa, hastanın hastalığı tamamen atlatma şansı o kadar yükselir ve hastalığın tekrarlama riski o derece düşer.

Radikal sistektomi ameliyatında hastanın cinsiyetine göre çıkarılan yapılar şunlardır:

• Mesane
• Prostat
• Seminal veziküller
• Rahim
• Yumurtalıklar
• Pelvik lenf bezleri

Mesane Kanseri Ameliyatında Robotik Cerrahi Neden Tercih Edilir?

Geçmiş yıllarda karından büyük bir kesi açılarak yapılan bu büyük ameliyatlar, günümüzde ileri teknoloji ürünü robotik cerrahi sistemleriyle çok daha güvenli bir şekilde yapılabilmektedir. Cerrahın bir ekran başından yönettiği milimetrik hassasiyete sahip robotik kollar, insan elinin ulaşmakta zorlandığı derin pelvik bölgelerde kusursuz bir hareket kabiliyeti sağlar. Üç boyutlu ve yüksek çözünürlüklü kameralar sayesinde dokular çok daha net görülür ve el titremesi gibi insani faktörler tamamen ortadan kalkar.

Robotik cerrahinin sağladığı en büyük konfor, yoğun damar ağlarının bulunduğu bölgelerde kanamayı minimuma indirmesidir. Böylece ameliyat sırasında dışarıdan kan verilme ihtiyacı oldukça azalır. Büyük bir kesi olmadığı için hastanın ameliyat sonrası ağrıları daha hafif olur, bağırsak hareketleri daha çabuk düzene girer. Hastanede yatış süresi kısalır ve günlük normal yaşama dönüş süreci belirgin şekilde hızlanır. Tüm bu avantajlar hastanın moral ve motivasyonunu da olumlu yönde etkiler.

Mesane Kanseri Sonrası İdrar Yolları Nasıl Yeniden Düzenlenir?

Mesane vücuttan çıkarıldığında, böbreklerin ürettiği idrarın güvenli bir şekilde depolanması ve dışarı atılması için yeni bir sistem kurulması gerekir. Bu sürece üriner diversiyon denir. Bağırsakların bir kısmı kullanılarak yapılan bu yeni düzenleme, hastanın genel sağlık durumuna ve yaşına göre farklı şekillerde tasarlanabilir. Her yöntemin hastanın yaşam tarzına göre avantajları vardır ve nihai karar her zaman kapsamlı görüşmeler sonucunda ortaklaşa verilir.

En çok tercih edilen yöntemlerden birinde ince bağırsağın kısa bir kısmı kullanılarak idrar yolları karın cildine bağlanır. Hasta idrarını dışarıdan yapıştırılan, koku yapmayan özel bir torbada biriktirir. Diğer bir yöntemde ise vücut bütünlüğünü korumak adına bağırsaktan küresel yeni bir kese oluşturulur. Bu yeni kese doğal idrar kanalına bağlanır, böylece hasta torba kullanmadan doğal yoldan idrar yapmaya devam edebilir. Ancak bu yöntemde bağırsak kasları gerçek mesane gibi kasılamadığı için idrar yaparken karın kaslarını kullanmak, yani hafifçe ıkınmak gerekebilir. Eğitim ve zamanla bu yeni sisteme rahatlıkla uyum sağlanır.

Mesane çıkarıldıktan sonra uygulanan yeni idrar yolu seçenekleri şunlardır:

• İleal konduit
• Ortotopik yapay mesane
• Kontinan kütanöz diversiyon

İleri Evre Mesane Kanseri Tedavisinde Akıllı İlaçlar Nelerdir?

Hastalık sadece mesanede kalmayıp vücudun başka bölgelerine yayıldığında tedavi şekli tamamen değişir ve tüm vücudu etkileyecek sistemik ilaçlar devreye girer. Yıllardır bilinen standart kemoterapi yöntemleri hala ameliyat öncesi veya sonrasında başarıyla kullanılmaktadır. Ancak onkoloji alanındaki asıl devrim, akıllı ilaçlar ve vücudun savunma hücrelerini eğiten immünoterapilerle yaşanmıştır. Bu yeni ilaçlar hastalıklı hücrelerin davranışlarını değiştirmeyi hedefler.

İmmünoterapiler doğrudan kanser hücresine saldırmak yerine, kanserin bağışıklık sisteminden saklanmasını sağlayan protein maskesini düşürür. Savunma hücreleri artık düşmanı tanır ve kendiliğinden yok etmeye başlar. Bazı durumlarda bu ilaçlar ameliyat sonrası koruyucu olarak verilirken, ilerlemiş hastalıklarda hedefe yönelik akıllı füzeler gibi çalışan yeni nesil ilaçlarla birleştirilerek kullanılır. Bu sayede klasik kemoterapilerin yarattığı yorgunluk, saç dökülmesi veya kan değerlerinde düşme gibi ağır yan etkiler olmadan hastaların yaşam süreleri çok ciddi oranda uzatılabilmektedir.

İleri evre hastalıkta kullanılan modern medikal tedaviler şunlardır:

• Sistemik kemoterapi
• İmmünoterapi
• Antikor-ilaç konjugatları
• Hedefe yönelik moleküler ilaçlar

Mesane Kanseri Tedavisi Bittikten Sonra Takip Nasıl Olmalıdır?

Tüm ameliyatlar veya ilaç tedavileri başarıyla tamamlansa bile hastalıkla olan süreç bitmez. Mesane kanseri, özellikle yüzeyel formlarındayken bile aylar veya yıllar sonra aynı yerde ya da farklı bir bölgede tekrar etme eğilimi gösterebilir. Bu nedenle hastaların hayatları boyunca belirli bir takvime göre düzenli kontrollere gelmeleri hayati öneme sahiptir. Kontrollerin sıklığı ve içeriği hastalığın başlangıçtaki risk düzeyine göre özel olarak planlanır.

Düşük riskli grupta ilk yıldan sonra yıllık kameralı kontroller yeterli olurken, yüksek riskli grupta ilk yıllarda çok daha sık sistoskopi işlemleri yapılır. Ayrıca böbrekleri ve idrar yollarını gösteren tomografiler ve hücre tarama testleri de sürece eklenir. Mesanesi alınan hastalarda ise vücudun başka bir yerinde hastalık belirtisi olup olmadığını anlamak için detaylı filmler çekilir ve organ fonksiyonları kan testleriyle yakından izlenir. Bu sıkı takip, olası bir sorunun en erken aşamada yakalanıp kolayca çözülmesini sağlar.

Takip sürecinde kullanılan tıbbi incelemeler şunlardır:

• Kontrol sistoskopisi
• İdrar sitolojisi
• Bilgisayarlı tomografi
• Böbrek fonksiyon testleri
• Vitamin B12 ölçümü